Giai đoạn 2016-2020 tỉnh Gia Lai phân bổ vốn đầu tư công 13.261,551 tỷ đồng, gồm: Vốn ngân sách địa phương 5.849,363 tỷ đồng; Vốn ngân sách trung ương trong nước 3.705,276 tỷ đồng; Vốn trái phiếu chính phủ 1.034 tỷ đồng; Vốn ODA 1.707,005 tỷ đồng; Vốn vay tín dụng ưu đãi 95 tỷ đồng; Vốn hợp pháp khác 870,907 tỷ đồng. Đã triển khai thực hiện và giải ngân 12.556,43 tỷ đồng, đạt 94,7%, gồm: Vốn ngân sách địa phương giải ngân 5.517,148 tỷ đồng; Vốn ngân sách trung ương trong nước giải ngân 3.631,935 tỷ đồng; Vốn trái phiếu chính phủ giải ngân 1.019,517 tỷ đồng; Vốn ODA giải ngân 1.505,256 tỷ đồng; Vốn vay tín dụng ưu đãi giải ngân 93,846 tỷ đồng; Nguồn vốn hợp pháp khác giải ngân 788,728 tỷ đồng.
 

Để phát huy hiệu quả các nguồn vốn đầu tư công trung hạn, tỉnh đã nghiên cứu, ban hành nhiều Chương trình, Nghị quyết triển khai. Công tác lập, phân bổ kế hoạch vốn được thực hiện bảo đảm đúng quy định của Chính phủ, hướng dẫn của các Bộ, ngành Trung ương, Nghị quyết của HĐND các cấp, đồng thời gắn trách nhiệm trong từng khâu lập, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư dự án, triển khai thực hiện dự án. Phương thức phân bổ vốn kế hoạch đầu tư công đã có bước đổi mới gắn với thực hiện khâu đột phá về đầu tư hạ tầng theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV. Việc điều hành kế hoạch ngân sách hằng năm, điều chuyển nội bộ nguồn vốn kế hoạch được thực hiện kịp thời, đúng quy định đã đẩy nhanh tiến độ giải ngân và quy trình, thủ tục, đúng thẩm quyền theo quy định.

Công tác thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án, kế hoạch lựa chọn nhà thầu được quản lý chặt chẽ, các dự án được phê duyệt chủ trương đầu tư cơ bản đáp ứng các yêu cầu về kỹ thuật, khả năng cân đối vốn; quá trình thực hiện các bước từ khâu khảo sát, tư vấn thiết kế, phê duyệt dự án, phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu đúng quy trình, quy định của pháp luật. Hoạt động quyết toán dự án hoàn thành có chuyển biến tích cực, các dự án tồn đọng lâu năm đã được giải quyết, số dự án chưa quyết toán giảm đáng kể.
 

Hiệu quả đầu tư từng bước cải thiện, cơ bản khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, phân tán, lãng phí, kém hiệu quả. Danh mục các dự án trong kế hoạch trung hạn 2016 - 2020 đều nhằm thực hiện các mục tiêu, định hướng phát triển kinh tế - xã hội, Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 05 năm 2016-2020 của tỉnh và phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, nổi bật các dự án trọng điểm như: Hệ thống thủy lợi hồ chứa nước Plei Thơ Ga, hồ chứa nước Tầu Dầu 2, hồ chứa nước Ia Rtô, Đường tỉnh lộ 666, Đường liên huyện Chư Păh - Ia Grai - Đức Cơ - Chư Prông, Đường tỉnh lộ 662B, Đường nội thị thành phố Pleiku, Kè chống sạt lở bờ Tây sông Ayun, Kè chống sạt lở suối Hội Phú...đã góp phần tăng cường khả năng kết nối, hoàn thiện kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội tạo thuận lợi trong công tác thu hút, kêu gọi đầu tư đẩy nhanh tiến độ triển khai cũng như giải ngân nguồn vốn đầu tư công, đặc biệt là trong giai đoạn nền kinh tế chịu nhiều ảnh hưởng tiêu cực của dịch COVID-19 vừa tạo thêm việc làm, thu nhập cho nhiều ngành vừa đẩy nhanh tiến độ cải tạo, nâng cấp hoàn thiện hệ thống hạ tầng phục vụ phát triển kinh tế. Qua đó, duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế của tỉnh, bình quân hằng năm giai đoạn 2016 - 2020 tăng 7,55%; quy mô nền kinh tế năm 2020 gấp 1,63 lần so với năm 2015. GRDP bình quân đầu người đạt 51,9 triệu đồng, tăng 1,51 lần so với năm 2015. Tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2016 - 2020 đạt 114.509 tỷ đồng, tăng 92% so với giai đoạn 2011 - 2015. Công tác thu hút đầu tư lũy kế đến tháng 3 năm 2021 có 252 dự án được cấp quyết định chủ trương đầu tư, với tổng vốn đăng ký khoảng 76.590 tỷ đồng.

Một số tồn tại, hạn chế

Việc giải ngân vốn kế hoạch đầu tư công mặc dù đã chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn chậm so với yêu cầu. Số vốn đã phân bổ qua các năm mới đạt 89,7% kế hoạch, dẫn đến còn nhiều dự án chưa hoàn thành, phải chuyển tiếp sang giai đoạn 2021-2025 để tiếp tục thực hiện (có 34 dự án phải chuyển tiếp sang giai đoạn sau với số vốn 1.579,182  tỷ đồng). Năm 2019, 2020 nguồn thu tiền sử dụng đất và xổ số kiến thiết không đạt nên hụt thu 333,068 tỷ đồng.

Đây là lần đầu tiên triển khai xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm 2016-2020 theo quy định của Luật Đầu tư công, trong quá trình triển khai thực hiện còn nhiều lúng túng. Theo quy định, dự án được giải ngân kéo dài thêm 01 năm nên các chủ đầu tư thiếu quyết liệt, còn chủ quan, ỷ lại làm ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân hằng năm. Đối với các dự án sử dụng vốn ODA, sau khi giao kế hoạch vốn hằng năm; các hoạt động triển khai trong năm phải thông qua nhà tài trợ xem xét, cho ý kiến trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch thực hiện. Ngoài ra, trong hoạt động đấu thầu, đơn vị thực hiện dự án vừa phải đảm bảo các yêu cầu của nhà tài trợ vừa phải tuân thủ các quy định đấu thầu của Chính phủ Việt Nam nên một số dự án mất nhiều thời gian để triển khai dẫn đến việc giải ngân vốn bị chậm. Một số nguồn vốn thuộc ngân sách địa phương thường xuyên biến động nên ảnh hưởng đến việc cân đối và phân bổ vốn cho các dự án, vì vậy cần phải điều tiết nguồn một cách hợp lý để đảm bảo các dự án đưa vào kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2016-2020 triển khai được thuận lợi.

Hiện nay công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng (GPMB) là một trong những nguyên nhân tác động tới tiến độ thực hiện các dự án đầu tư, chậm giải ngân vốn đầu tư, trong đó có đầu tư công. Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, GPMB gặp vướng mắc trong xác định giá đất. Theo quy định của Luật Đất đai, việc xác định thế nào là phù hợp với giá đất phổ biến trên thị trường, thời điểm áp dụng giá... là rất khó xác định, chưa quy định cụ thể; Vướng mắc này cũng dẫn tới khó khăn trong việc huy động nguồn thu từ tiền sử dụng đất cho đầu tư công. Tuy nhiên, hiện nay Luật Đầu tư công đang giới hạn nhóm dự án và “vênh nhau” với Luật Xây dựng. Ngoài ra, Luật Đầu tư công đã bộc lộ một số hạn chế, vướng mắc cần được sửa đổi, hoàn thiện như: Khó khăn trong quá trình triển khai thực hiện; một số quy định trong Luật Đầu tư công quá cứng nhắc hoặc chưa đầy đủ nên dẫn tới tình trạng các quy định đã không đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn; tồn tại một số điểm chưa thống nhất giữa Luật Đầu tư công với các luật khác như Luật Ngân sách nhà nước, Luật Xây dựng, Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Quy hoạch, Luật Kiến trúc, Luật Lâm nghiệp, Luật Đấu thầu... Do vậy, từ khi hình thành dự án đến khi có thể giải ngân được vốn, tổ chức thi công trải qua nhiều giai đoạn, tương ứng với từng giai đoạn thì có nhiều quy trình, trình tự, thủ tục tốn rất nhiều thời gian làm ảnh hưởng đến toàn bộ tiến độ tổng thể của dự án. 

Công tác lập kế hoạch đầu tư vốn NSNN chưa sát với khả năng thực hiện, dẫn đến không phân bổ được hết kế hoạch vốn được giao, còn tình trạng “vốn chờ dự án đủ thủ tục”, dự kiến vốn trước rồi mới tiến hành làm thủ tục đầu tư hoặc thực hiện các thủ tục gia hạn hiệp định, dẫn tới kéo dài thời gian bố trí vốn đối với dự án sử dụng vốn ODA và vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài; Việc công bố giá vật liệu xây dựng tại địa phương chưa kịp thời, chưa sát với thị trường, gây bị động cho chủ đầu tư, nhà thầu; Nguồn vật liệu xây dựng thông thường như: cát, đá,  đất đồi, đất san lấp khan hiếm và các quy định, thủ tục để khai thác đưa vào công trình gặp nhiều khó khăn. Chất lượng công tác chuẩn bị đầu tư thấp, công tác khảo sát, thiết kế dự án chưa tốt, dẫn đến nhiều dự án đã được phê duyệt chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư nhưng vẫn chưa thể thi công và giải ngân vì lại vướng mắc về quy hoạch, địa điểm, phải điều chỉnh đơn giá dẫn đến phải thay đổi hoặc điều chỉnh lại dự án.

Ngoài ra, năng lực của Ban Quản lý dự án, cán bộ chuyên môn làm công tác đầu tư tại các cấp, nhất là cấp huyện, xã còn yếu kém. Mặc dù hầu hết đều thực hiện giao ban định kỳ nhưng các chủ đầu tư chưa chủ động đề xuất cấp có thẩm quyền các giải pháp căn cơ nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cụ thể từng dự án được giao quản lý. Ý thức chấp hành pháp luật, ý thức tôn trọng kỷ luật, kỷ cương trong đầu tư công chưa cao, chưa chủ động, nghiêm túc trong tuân thủ các quy định, tiêu chí, nguyên tắc trong đầu tư công...

Định hướng phân bổ vốn đầu tư công của tỉnh Gia Lai giai đoạn 2021-2025

Đầu tư công được xác định là nguồn lực quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, thu hút đầu tư của tỉnh Gia Lai. Để nâng cao hiệu quả đầu tư công, cần tăng cường tổ chức thực hiện Luật Đầu tư công, đẩy nhanh công tác chuẩn bị đầu tư, kiên quyết cắt giảm thủ tục không cần thiết, giao dự toán, giải ngân vốn đầu tư công gắn với trách nhiệm giải trình của tổ chức, cá nhân, nhất là người đứng đầu; tập trung rà soát, kiên quyết loại bỏ những dự án kém hiệu quả, dự án chưa thật sự cần thiết, cấp bách, ưu tiên vốn cho các dự án trọng điểm, cấp bách, tạo động lực cho phát triển nhanh và bền vững.

Đối với đầu tư trung hạn giai đoạn 2021 - 2025, kế hoạch đầu tư công trung hạn nguồn ngân sách nhà nước giai đoạn 2021-2025 là 18.259,094 tỷ đồng, gồm: Vốn ngân sách địa phương: 12.040,768 tỷ đồng (chiếm 65,9% tổng kế hoạch vốn); Vốn ngân sách trung ương: 6.218,326 tỷ đồng (chiếm 34,1% tổng kế hoạch vốn); Ngoài ra dự kiến chuyển tiếp sang giai đoạn 2026-2030: 1.623,469 tỷ đồng; Đối với vốn ODA và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài, căn cứ quan điểm, định hướng phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh Gia Lai giai đoạn 2021-2025; tổng mức vốn dự kiến trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025 được thông báo tại Văn bản số 419/TTg-KTTH ngày 02/4/2021 của Thủ tướng Chính phủ, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025 được xây dựng đảm bảo yêu cầu và các nguyên tắc: Phù hợp với khả năng cân đối thu, chi ngân sách địa phương, khả năng huy động các nguồn vốn đầu tư khác đối với dự án sử dụng nhiều nguồn vốn đầu tư, phù hợp với mục tiêu, chỉ tiêu, định hướng phát triển kinh tế - xã hội 05 năm 2021-2025 của tỉnh, phù hợp với quy hoạch tỉnh đã được phê duyệt, tuân thủ các quy định của Luật Đầu tư công, Luật NSNN, Nghị quyết số 135/2020/QH14 ngày 17 tháng 11 năm 2020 của Quốc hội, Nghị quyết số 973/2020/UBTVQH14 ngày 8 tháng 7 năm 2020 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quyết định số 26/2020/QĐ-TTg ngày 14 tháng 9 năm 2020 của Thủ tướng Chính phủ, Nghị quyết số 128/2020/NQ-HĐND ngày 09/11/2020 của HĐND tỉnh và các văn bản pháp luật có liên quan, bố trí vốn đầu tư tập trung, tiếp tục khắc phục tình trạng phân tán, dàn trải, tránh lãng phí, sử dụng hiệu quả vốn đầu tư; bảo đảm sát thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển, phù hợp quy hoạch. Chỉ bố trí vốn cho dự án đã đủ thủ tục đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư công và các văn bản pháp luật có liên quan.

Việc lựa chọn danh mục dự án vào kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025 phải bảo đảm nguyên tắc quy định tại Điều 57 Luật Đầu tư công; các dự án mới phải bảo đảm thời gian bố trí vốn thực  hiện dự án nhóm A không quá 6 năm, nhóm B không quá 04 năm, nhóm C không quá 3 năm. Bố trí đủ vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài cho: (i) Dự án có trong danh mục kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2016-2020 nhưng còn thiếu vốn và Hiệp định vay của dự án còn hiệu lực để có thể giải ngân; (ii) Dự án hoàn thành và kết thúc hiệp định vay trong giai đoạn 2021-2025 mà không có khả năng gia hạn; (iii) Dự án có tiến độ và khả năng giải ngân tốt; (iv) Bố trí vốn cho dự án sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài, phù hợp với khả năng giải ngân của từng chương trình, dự án.

Thứ tự ưu tiên phân bổ vốn đầu tư công trung hạn được tính toán theo: Vốn để hoàn trả vốn ứng trước kế hoạch nhưng chưa có nguồn để hoàn trả trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn trước; vốn đối ứng cho dự án sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài; vốn đầu tư của Nhà nước tham gia thực hiện dự án theo phương thức đối tác công tư; vốn cho dự án đã hoàn thành, quyết toán và bàn giao đưa vào sử dụng nhưng chưa bố trí đủ vốn; vốn thực hiện các dự án sử dụng ngân sách Trung ương giai đoạn 2021 - 2025; dự án chuyển tiếp thực hiện theo tiến độ được phê duyệt; dự án dự kiến hoàn thành trong kỳ kế hoạch; vốn để thực hiện nhiệm vụ quy hoạch; quản lý, đo đạc đất đai, vốn chuẩn bị đầu tư để lập, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư và lập, thẩm định, quyết định đầu tư chương trình, dự án; đối ứng thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia; vốn cho dự án khởi công mới cấp tỉnh theo ngành, lĩnh; vốn hỗ trợ cấp huyện để bố trí các công trình, dự án theo tiêu chí, định mức.

Thực hiện nghị quyết số 279/NQ-HĐND ngày 10/12/2020, nghị quyết số 299/NQ-HĐND ngày 25/02/2021, nghị quyết số 48/NQ-HĐND ngày 10/8/2021, nghị quyết số 82/NQ-HĐND ngày 10/12/2021; nghị quyết số: 128/NQ-HĐND, 133/NQ-HĐND và 134/NQ-HĐND ngày 08/7/2022 của HĐND tỉnh Gia Lai về việc phê duyệt kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước, theo đó, tổng số vốn phân bổ 03 đợt trong năm 2021 là 3.313,937 tỷ đồng, gồm: Vốn ngân sách địa phương 2.229,41 tỷ đồng; Vốn ngân sách trung ương 1.084,527 tỷ đồng; tổng số vốn phân bổ 03 đợt trong năm 2022 là 4.281,881 tỷ đồng, gồm: Vốn ngân sách địa phương 2.372,023 tỷ đồng; Vốn ngân sách trung ương 1.909,858 tỷ đồng; dự kiến tổng số vốn phân bổ năm 2023 là 3.643,921 tỷ đồng, gồm: Vốn ngân sách địa phương 2.348,573 tỷ đồng; Vốn ngân sách trung ương 1.295,348 tỷ đồng (chưa bao gồm vốn bố trí cho 03 chương trình mục tiêu quốc gia và chương trình phục hồi phát triển kinh tế - xã hội)...

Một số kiến nghị, đề xuất

Để đảm bảo nguồn vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021 - 2025 phát huy hiệu quả, ngay từ đầu năm 2021, UBND tỉnh tích cực chỉ đạo các cấp, các ngành tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về công tác giải phóng mặt bằng phục vụ đầu tư, xây dựng các dự án trên địa bàn, nhất là các dự án trọng điểm. Bởi đây là một trong những điểm nghẽn lớn nhất tác động trực tiếp đến công tác triển khai thực hiện giải ngân vốn đầu tư công.

Cùng với đó, Gia Lai sẽ kiên quyết chấm dứt đầu tư các dự án kém hiệu quả, thiếu tính khả thi để tập trung đầu tư cho các công trình, dự án quan trọng khác; cắt giảm, điều chuyển nguồn vốn đối với những dự án chậm tiến độ, tránh xảy ra lãng phí nguồn lực đầu tư, chậm tiến độ giải ngân theo kế hoạch hằng năm.

Đồng thời, đề nghị Chính phủ trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư công, đặc biệt là bổ sung quy định một số loại công trình, dự án đã xác định rõ được diện tích thu hồi thì cho tách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng thành dự án độc lập; bổ sung quy định cho phép một số công việc được thực hiện trước như kiểm đếm, đo đạc, thực hiện các dự án tái định cư; bổ sung cơ quan lập đề xuất chủ trương đầu tư là các Ban Quản lý dự án; đề nghị phân cấp hơn nữa trong việc giao cho Thường trực Hội đồng nhân dân được phê duyệt chủ trương đầu tư, điều chỉnh kế hoạch đầu tư vốn ngân sách địa phương; cho phép Hội đồng nhân dân các cấp được quyết định việc kéo dài kế hoạch đầu tư vốn ngân sách địa phương...

ThS. Vũ Tiến Anh
Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh Gia Lai