Sáng ngày, 21.2, tại Nhà Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ sẽ chủ trì Hội nghị tổng kết tình hình tổ chức, hoạt động năm 2021 và triển khai công tác năm 2022 của HĐND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương khu vực phía Bắc. Đây là lần đầu tiên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội chủ trì tổ chức Hội nghị tổng kết và triển khai công tác năm của HĐND cấp tỉnh nhằm tăng cường sự chỉ đạo và trách nhiệm giám sát, hướng dẫn của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đối với hoạt động của HĐND. Đồng thời, tăng cường mối quan hệ mật thiết giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, cơ quan thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội với HĐND các cấp nhằm phát huy hiệu quả nhất vai trò, vị thế của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương.

Chủ động thực hiện tốt vai trò cơ quan quyền lực nhà nước 

Năm 2021, đại dịch Covid-19 bùng phát ở khắp các địa phương cả nước, tác động nặng nề đến mọi hoạt động của đời sống. Cơ quan dân cử cả nước cũng đứng trước những khó khăn chưa từng có tiền lệ khi đây là năm chuyển giao giữa hai nhiệm kỳ với bộ máy mới, nhân sự mới và đa số đại biểu mới… Trong bối cảnh đó, cùng với sự vào cuộc mạnh mẽ, tích cực của cấp ủy đảng, chính quyền địa phương các cấp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành các văn bản hướng dẫn, giám sát giúp HĐND các tỉnh, thành phố chủ động thực hiện tốt chức năng, vai trò là cơ quan đại diện cho nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, góp phần vừa hoàn thành nhiệm vụ, vừa bảo đảm phòng, chống dịch an toàn hiệu quả, bảo đảm an sinh xã hội, đời sống và an toàn cho người dân.

 

Từ thực tiễn hướng dẫn và giám sát hoạt động của HĐND các cấp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ghi nhận HĐND các cấp đã góp phần quan trọng vào thành công tốt đẹp của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội Khóa XV và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026, cuộc bầu cử có quy mô lớn nhất và có tỷ lệ cử tri đi bầu cao nhất từ trước đến nay với 99,60% tổng số cử tri đi bầu, thể hiện ý thức trách nhiệm của nhân dân trong việc tham gia xây dựng bộ máy nhà nước, thể hiện niềm tin vững chắc của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Ngay sau cuộc bầu cử, mặc dù tình hình dịch Covid-19 diễn biến phức tạp tại một số tỉnh, thành phố như Hà Nội, Bắc Ninh, Bắc Giang, Hải Dương, Hà Nam... nhưng HĐND các tỉnh, thành phố nhiệm kỳ 2021 - 2026 đã tổ chức thành công Kỳ họp thứ Nhất, bảo đảm đúng quy định của pháp luật (chỉ có duy nhất HĐND tỉnh Bình Thuận phải lùi thời gian tổ chức Kỳ họp thứ Nhất do ảnh hưởng của dịch bệnh).

Lãnh đạo Quốc hội và các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã về dự Kỳ họp thứ Nhất của HĐND cấp tỉnh, chỉ đạo, gợi mở nhiều vấn đề để HĐND có thể phát huy những lợi thế của địa phương, khắc phục những hạn chế, bảo đảm cùng với cả nước thực hiện có hiệu quả mục tiêu kép, vừa hoàn thành các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng, bảo đảm an sinh xã hội và phòng, chống dịch Covid-19, với phương châm tính mạng của người dân là trên hết, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Vì vậy, tại kỳ họp đầu tiên này, nhiều địa phương ngoài việc xem xét các nội dung về công tác tổ chức, bộ máy và cán bộ còn xem xét, quyết định một số giải pháp phòng, chống dịch Covid-19, phục hồi và phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội, an ninh - quốc phòng, trật tự an toàn xã hội của địa phương. Phương thức tổ chức kỳ họp cũng thích ứng, linh hoạt với điều kiện mới, nhiều địa phương đã làm việc khẩn trương, làm việc ngoài giờ để rút ngắn thời gian nhưng chất lượng được bảo đảm, hiệu quả được nâng lên.

Ngay trong năm 2021, HĐND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã tổ chức 2 kỳ họp thường lệ và nhiều tỉnh tổ chức kỳ họp chuyên đề, một số tỉnh đã tổ chức từ 3 đến 6 kỳ họp để quyết định các nội dung quan trọng gắn với tình hình, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh và tiếp tục kiện toàn nhân sự. HĐND các tỉnh, thành phố đã rất linh hoạt, sáng tạo, tùy theo thực tiễn ở từng địa phương để điều chỉnh rút ngắn thời gian kỳ họp, tổ chức kỳ họp trực tuyến hoặc tổ chức kết hợp họp trực tuyến với trực tiếp và xin ý kiến đại biểu HĐND qua văn bản.

Thống kê từ đầu nhiệm kỳ 2021 - 2026 đến nay, HĐND cấp tỉnh ở một địa phương đã ban hành ít nhất là 35 nghị quyết, đặc biệt có địa phương ban hành tới 190 nghị quyết (không kể các nghị quyết về công tác cán bộ), tạo cơ sở pháp lý để thực hiện thắng lợi mục tiêu đã đề ra. Thường trực HĐND một số địa phương còn tham mưu để Tỉnh ủy ban hành chỉ thị về “tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026”. Đây là minh chứng rất rõ nét cho hiệu quả hoạt động của HĐND cấp tỉnh, các nghị quyết được ban hành đã cơ bản bảo đảm theo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra, góp phần tích cực thực hiện chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước.

Việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của HĐND theo quy định của luật đạt được kết quả khá toàn diện, như: phối hợp tốt với UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, thành phố vừa phòng, chống dịch, vừa bảo đảm phát triển kinh tế, an sinh xã hội; điều hòa hoạt động các Ban của HĐND và Tổ đại biểu HĐND theo kế hoạch đã đề ra. Cùng với đó, duy trì tốt các phiên họp của Thường trực HĐND; việc tổ chức nhiều kỳ họp chuyên đề trong năm đã góp phần chủ động trong việc quyết định các vấn đề quan trọng ở địa phương và kịp thời kiện toàn công tác tổ chức của HĐND bảo đảm hoạt động được liên tục.

Hoạt động giám sát chuyên đề có trọng tâm, trọng điểm bám sát nghị quyết của HĐND tỉnh, thành phố phương thức giám sát theo hướng gọn về thành phần, tăng cường hoạt động khảo sát trước khi tổ chức giám sát. Hoạt động tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, tiếp nhận và xử lý đơn thư khiếu nại tố cáo của công dân được thực hiện nghiêm túc. Công tác theo dõi, đôn đốc các cơ quan, tổ chức, đơn vị giải quyết, trả lời các ý kiến, kiến nghị của cử tri và khiếu nại, tố cáo của công dân thực hiện thường xuyên, có hiệu quả. Hoạt động của Tổ đại biểu HĐND, đại biểu HĐND bảo đảm đúng chức năng, nhiệm vụ và có tính chủ động, linh hoạt hơn.

Hiệu quả giám sát còn hạn chế

Bên cạnh những kết quả đạt được, một số tồn tại, hạn chế trong tổ chức, hoạt động của HĐND cũng đã được chỉ rõ. Đơn cử, trong công tác chuẩn bị kỳ họp, vẫn còn tình trạng gửi tài liệu dự thảo báo cáo, nghị quyết do UBND chuẩn bị đến Thường trực và các Ban của HĐND chậm nên ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo thẩm tra của các Ban. Có địa phương tổ chức kỳ họp chuyên đề ban hành nghị quyết quá nhiều, có thể ảnh hưởng đến chất lượng của nghị quyết. Chất lượng hoạt động của Thường trực HĐND, báo cáo thẩm tra của các Ban HĐND ở một số địa phương hiệu quả chưa cao, thực sự chưa khoa học. Các cơ quan được giao soạn thảo, chuẩn bị nghị quyết chưa chủ động tổ chức thực hiện ngay từ đầu, nên nội dung chuẩn bị chưa kịp thời hoặc không đủ cơ sở để thẩm tra, phải chuyển kỳ họp sau. Công tác tổng hợp và gửi báo cáo các ý kiến, kiến nghị sau tiếp xúc cử tri của một số Tổ đại biểu HĐND chưa bảo đảm về chất lượng và thời gian quy định. Hoạt động chất vấn ở một số nơi vẫn còn hình thức. Tổ đại biểu HĐND, đại biểu HĐND còn lúng túng về phương pháp, cách thức, nội dung giám sát. Tiếp xúc cử tri ở nhiều nơi còn tình trạng tiếp xúc “đại cử tri”.

Trong lĩnh vực giám sát, hiệu quả giám sát chưa cao, trong đó giám sát chuyên đề, tái giám sát còn ít. Việc thực hiện cam kết sau chất vấn và kết luận sau giám sát của một số cơ quan, đơn vị còn hạn chế, việc theo dõi, đôn đốc, kiểm tra thực hiện cam kết, kết luận chưa thường xuyên. Hoạt động giải trình tại phiên họp của Thường trực HĐND có nơi, có lúc còn hình thức, chất lượng chưa sâu.Việc đôn đốc, theo dõi kết quả giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị cử tri của một số địa phương có lúc, có nơi còn chậm, chủ yếu là chuyển đơn; công tác tiếp công dân, đôn đốc, giải quyết các đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân vẫn chủ yếu do đại biểu chuyên trách thực hiện. Mối quan hệ phối hợp giữa Đoàn đại biểu Quốc hội - Thường trực HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam các tỉnh, thành phố, có nơi, có việc chưa thật gắn kết trách nhiệm, hiệu quả chưa cao…

Tăng cường sự chỉ đạo và trách nhiệm giám sát, hướng dẫn của Ủy ban Thường vụ Quốc hội

2022 là năm bản lề thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng và Nghị quyết đại hội Đảng bộ các tỉnh, thành phố nhiệm kỳ 2020 - 2025. HĐND các cấp tiếp tục tổ chức và hoạt động theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương, được sửa đổi bổ sung theo Luật số 47/2019/QH14 và là nhiệm kỳ thứ hai thực hiện các luật liên quan tới tổ chức và hoạt động của HĐND. Thực tiễn phát triển của các địa phương trong bối cảnh vẫn đang chịu tác động dai dẳng của dịch Covid-19 đòi hỏi HĐND các cấp phải luôn chủ động, tích cực thực hiện vai trò, nhiệm vụ của mình, thực sự là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân địa phương.

Hội nghị tổng kết tình hình tổ chức và hoạt động năm 2021, triển khai công tác năm 2022 của HĐND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương khu vực phía Bắc diễn ra sáng nay chính là dịp để Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Thường trực HĐND các tỉnh, thành phố, đại diện các cơ quan hữu quan cùng nhìn lại, phân tích, đánh giá kỹ lưỡng hơn tình hình thực tế, những khó khăn, vướng mắc, những bài học kinh nghiệm tốt cần được nhân rộng trong tổ chức hoạt động của HĐND. Từ đó, có các giải pháp cụ thể nâng cao hơn nữa hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND các cấp.

Về phía Ủy ban Thường vụ Quốc hội, với vai trò là cơ quan hướng dẫn và giám sát hoạt động của HĐND các cấp, đây còn là dịp trực tiếp lắng nghe những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn tổ chức hoạt động của HĐND các cấp. Như Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đã nhiều lần nhấn mạnh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ thực hiện đầy đủ chức năng, nhiệm vụ “hướng dẫn và giám sát hoạt động của HĐND” theo quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương. Trong đó, ngay khi bắt đầu nhiệm kỳ Khóa XV, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã chỉ đạo Ban Công tác đại biểu, các cơ quan chuyên môn xây dựng các đề án và ban hành nghị quyết nhằm tăng cường sự chỉ đạo và trách nhiệm giám sát, hướng dẫn của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đối với hoạt động HĐND các cấp, tăng cường sự gắn kết của các cơ quan của Quốc hội, cơ quan của Ủy ban Thường vụ Quốc hội với HĐND các cấp; đề án và nghị quyết hướng dẫn hoạt động giám sát của HĐND, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, Tổ đại biểu HĐND và đại biểu HĐND… Đây chính là những tiền đề quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026.